Πέμπτη, 8 Οκτωβρίου 2015

Πριν και μετά τα βραβεία Νομπελ - other-side.gr


Μια από τις μικρές χαρές της ενασχόλησης σχεδόν ολόκληρης της ενήλικης ζωής μου με την επιστημονική έρευνα, είναι μικρές ή μεγαλύτερες συναντήσεις με επιστήμονες που αργότερα πήραν το βραβείο Νόμπελ.

Ο πρώτος Νομπελίστας που είδα απο κοντά ήτανε ο Μαξ Περούτζ. Ήτανε νομίζω το 1994 στο EMBL.  Καθόμουνα με κάποιους γνωστούς για φαγητό. Μας πλησίασε και μας είπε «Γεια σας – είμαι ο Μαξ. Μπορώ να αφήσω εδώ το πιάτο μου και να φάω μαζί σας; Αλλά θα φάω όρθιος γιατί έχω προβλήματα με την μέση μου». Δεν κατάφερα να αρθρώσω λέξη. Λιγες ώρες μετά, στο φουαγιέ του συνεδρίου, ο Σερ Τζων Κέντριου (είχε μοιραστεί το Νομπέλ Χημείας με τον Μαξ το 1962) άναψε την πίπα του. Ο νεοφερμένος απο τις ΗΠΑ τότε διευθυντής μας, ο Φώτης Καφάτος είχε πριν απο λίγες εβδομάδες επιβάλλει το σταμάτημα του καπνίσματος σε όλους τους εσωτερικούς χώρους. Δεν τόλμησε να πει λέξη – δεν του έβγαινε φωνή.  Ο Σερ Τζων κάπνισε την πίπα του χαμογελαστά.

Λίγα χρόνια μετά γνώρισα τον Βένκι Ραμακρίσναν, το Σεπτέμβριο του 2000. Ήτανε η περίοδος που για ένα μικρό διάστημα είχα προβλήματα με τον στρατό. Είχε λήξει η αναβολή μου, δεν δέχονταν την επταετία ως μόνιμου κατοίκου λόγω της έλλειψης αποδείξεων ενοικίου (έδινα μαύρα για τρια χρόνια), και ο προδερεύων είπε κάτι σχετικά πριν την ομιλία μου. Ο Βένκι, νέος στον τομέα μας μόλις λιγους μήνες πριν είχε βρει την δομή του ριβοσώματος, αλλά δεν την είχε δημοσιεύσει - είχαμε μείνει όλοι άφωνοι στην παρουσίαση του. Σε μια εκδρομή στην Σελινούντα, με πλησίασε και μετά τις συνηθισμένες αμοιβαίες φιλοφρονήσεις, με ρώτησε «Είσαι και εσύ ειρηνιστής;». Εκεί που ετοιμαζόμουνα να εξηγήσω ότι βασικά λουφάρω, συνέχισε: «Ξέρεις, όταν πήρα τον όρκο του Πολίτη στις ΗΠΑ, αρνήθηκα να ορκιστώ οτι θα πάρω όπλα να υπερασπίσω τις ΗΠΑ. Ο δικαστής έγινε έξαλλος, και με ρώτησε «που θα είχε καταλήξει αυτη η χώρα αν όλοι σκέφτονταν σαν εσένα» ... του απάντησα ότι μάλλον θα ήτανε μια καταπιεστική τυρρανία, σαν τον Καναδά» ... γίναμε απο τότε καλοί φίλοι. Ο Βένκι πήρε το Νομπέλ Χημείας το 2009, μαζι με την Άντα Γιόναθ, μια απίστευτα δυναμική γυναίκα, που το γραφείο της ήτανε δίπλα στο δικό μου για τριάμιση χρόνια: φωνακλού, απόλυτη, εγωίστρια, πανέξυπνη, γλυκύτατη; αλλά ποτέ μου δεν την συμπάθησα πραγματικά, αν και ήτανε πάντα πολύ φιλική.

Την ίδια περίοδο γνώρισα και τον Ροντ Μακίνον. Ο Ροντ ήτανε γιατρός, που μετά έγινε νευροβιολόγος, και γύρω στο 1995 αποφάσισε να γίνει δομικός βιολόγος. Είχε κάνει αίτηση για πειράματα το 1999 στην Γαλλία, στην γραμμή μικροακτίνων Χ που είχα στήσει, και τον είχα επιλέξει παρόλο που ήτανε στην Αμερική και είμασταν Ευρωπαϊκό εργαστήριο. Είχα ριξει ένα φοβερό ντέρμπι για αυτο τον λόγο με τον τότε διευθυντή μου, «γιατι κάλεσες αυτόν τον άσχετο». Η αλήθεια είναι οτι ο Ροντ δεν ήξερε τίποτε απο κρυσταλογραφία τότε. Μου είχε ζητήσει μάλιστα να πάω στο εργαστήριο του για ένα εξάμηνο να βοηθήσω, αλλά είχα αρνηθεί. Δεν είχα χρόνο γιατί δούλευα σε μια δομή ενός απο τα ένζυμα που επιδιορθώνουν DNA – το φετινό Νομπέλ. Ακόμα το μετανιώνω. Ο Ροντ πήρε το Νομπέλ το 2003. Νομίζω ότι με έχει ευχαριστήσει σε πολλές δημοσιεύσεις του. Μου λείπουν τα ετήσια γεύματα μας Τετάρτη μεσημέρι στα μέσα Οκτωβρίου σε ενα μικρο κινέζικο εστιατόριο κοντά στο Ροκφέλερ στην Νεα Υόρκη. Μετά το 2003, δεν κατάφερα να τον δω ποτέ στην ετήσια βόλτα μου.

Απο τους φετινούς Νομπελίστες θυμάμαι φυσικά τον Πωλ Μόντριτς, δούλεψα στην επιδιόρθωση λαθών αντιγραφής του DNA για μια σχεδόν δεκαετία εξάλλου. Του έιχα συστηθεί πριν απο καμμιά δεκαετία. «Α, είσαι δομικός βιολόγος, ε; Ωραίες εικόνες, χωρίς νόημα». Σύντομη κουβέντα.

Τον Βενκι τον ειδα τελευταία φορά τον Ιούνιο. Γυρνάγαμε μαζί με τον αμάξι και τον οδηγό του τοπικού Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ, οταν ένας βαυαρόβλαχος με μια Φεράρι προξένησε ακριβώς μπροστά μας ένα μεγάλο ατύχημα – στο τσακ την γλυτώσαμε. Κάτσαμε για μπύρα στο αεροδόμιο, τρέμοντας ακόμη, να συνέρθουμε. Μου έλεγε ότι τον ρώτησαν σε μια εκπομπή «τι θα ήθελε να συστήσει ως αντικείμενο έρευνας για έναν νεό μαθητή ή σπουδαστή».

«Να καταλάβει πως ένας άνθρωπος μπορεί να συνδέσει ένα δεκαψήφιο αριθμό με ένα πρόσωπο – πως κάθε φορά που θυμάμαι το τηλέφωνο της μητέρας μου, έρχεται στην μνήμη μου το πρόσωπο της».


Ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν.