Σάββατο, 16 Σεπτεμβρίου 2017

Χρειαζόμαστε ιδιωτικά Πανεπιστήμια;


Το θέμα των ιδιωτικών Πανεπιστημίων ήρθε για μια ακόμα φορά στην επικαιρότητα, μέσα από δηλώσεις του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ο διάλογος - ας τον πούμε διάλογο, μια και κυρίως πρόκειται για την διατύπωση δεδομένων θέσεων από τους "απέναντι" - εάν δεν είναι μια απλή διατύπωση "ναι ή όχι" περιστρέφεται γύρω από την αναγκαιότητα ή όχι αναθεώρησης του Συντάγματος.

Το ερώτημα του τίτλου μου όμως είναι διαφορετικό. Δεν θα ήθελα να ασχοληθώ με το θέμα εάν πρέπει να επιτρέπεται η ίδρυση και λειτουργία ιδιωτικών Πανεπιστημίων, πριν εξετάσουμε το ερώτημα, εάν χρειαζόμαστε ιδιωτικά Πανεπιστήμια.

Ας ξεκινήσω λοιπόν, εξηγώντας τι εννοούμε ως Πανεπιστήμιο.


Πρώτον, το Πανεπιστήμιο είναι για να διδάσκει τις επιστήμες. Ο πρώτος ρόλος, η διδασκαλία, οφείλει να επικεντρώνεται στην διδασκαλία των βασικών της επιστήμης, χωρίς να υπάρχει στόχευση στην προετοιμασία του φοιτητή για κάποιο επάγγελμα. Το Πανεπιστήμιο δεν είναι επαγγελματική σχολή. Εξαιρέσεις, υπάρχουν, φυσικά. Η πρώτη το Πολυτεχνείο (και για αυτό το λέμε Πολυτεχνείο), όπου το αντικείμενο σπουδών, η επιστήμη, είναι άρρηκτα δεμένη με το επάγγελμα. Η δεύτερη οι Ιατρικές σχολές, όπου και εκεί υπάρχει άμεση συσχέτιση της επιστήμης με το επάγγελμα.

Δεύτερον, το Πανεπιστήμιο οφείλει να προάγει τις επιστήμες. Το βασικό εργαλείο εδώ είναι η έρευνα. Είτε η εφαρμοσμένη έρευνα, όπου μπορεί να υπάρξει συσχέτιση με την αγορά και προώθηση της επιχειρηματικότητας και της οικονομίας, είτε η βασική έρευνα, όπου επεκτείνονται οι βάσεις της επιστήμης και η ανθρώπινη γνώση.

Αυτά τα κριτήρια αποτυπώνονται και στα κριτήρια κατάταξης των Πανεπιστημίων στις διάφορες "λίστες" που διακινούνται από λιγότερο και περισσότερο έγκυρες πηγές.

Πέραν από τα Πανεπιστήμια μια σύγχρονη κοινωνία οφείλει να παρέχει Ανώτατη Εκπαίδευση που να προετοιμάζει επαγγελματίες σε απαιτητικά επαγγέλματα, που δεν είναι απαραίτητα άρτιοι επιστήμονες. Στην Ελλάδα, η διάκριση υφίσταται, ανάμεσα στα "Πανεπιστήμια" και στα "ΤΕΙ". Τα ΤΕΙ φυσικά υποσκάπτουν αυτοβούλως τον τόσο σημαντικό και διακριτό ρόλο τους, προσπαθώντας να γίνουν Πανεπιστήμια αντί να διακριθούν και να ανταγωνιστούν προβάλλοντας την τόσο σημαντική ιδιαιτερότητα τους, αλλά θα βγω εκτός θέματος.

Αποδεχόμενοι λοιπόν αυτή την διάκριση, χρειαζόμαστε ιδιωτικά Πανεπιστήμια;

Ας το δούμε λοιπόν πρώτα από την πλευρά του κράτους. Είναι πανθομολογούμενο, ότι τα τελευταία χρόνια, το νέο-μεταναστευτικό ρεύμα της κρίσης αποτελείται κυρίως από νέους επιστήμονες, που δεν βρήκαν εργασία στην Ελλάδα. Άρα, ως κράτος δεν χρειαζόμαστε περισσότερους επιστήμονες. Επομένως δεν χρειαζόμαστε και άλλα Πανεπιστήμια, είτε δημόσια είτε ιδιωτικά.

Ας το δούμε τώρα από την πλευρά των πολιτών. Υπάρχουν παιδιά (οι γονείς τους δεν με ενδιαφέρουν, ειλικρινά) που θέλουν να σπουδάσουν μια επιστήμη και αναγκάζονται να φύγουν από την Ελλάδα για να το κάνουν ή απλά δεν μπορούν να το κάνουν; Φοβάμαι πως ναι, και φοβάμαι πως πολλά από αυτά τα παιδιά έχουν μεγάλες δυνατότητες να γίνουν εξαίρετοι επιστήμονες, και απλά δεν τα κατάφεραν λόγω του απαράδεκτου σημερινού συστήματος εισαγωγής στα ΤΕΙ και στα Πανεπιστήμια ... αλλά ας μην βγω εκτός θέματος.

Υπάρχει και το επιχείρημα, ότι τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια που θα ιδρύσουμε θα προσελκύσουν αλλοδαπούς φοιτητές, τονώνοντας την οικονομία. Δεν το πιστεύω (ειδικά κοιτώντας τις στατιστικές εισροών ξένων φοιτητών στα Πανεπιστήμια π.χ. της Αγγλίας που μειώνονται σταθερά), αλλά το κρατώ ως επιχείρημα.

Και τα δύο όμως παραπάνω προβλήματα, λύνονται πολύ απλά: το πρώτο, αλλάζοντας το σύστημα πρόσβασης στα ΑΕΙ και δίνοντας έμφαση στον επαγγελματικό προσανατολισμό ώστε οι μαθητές (και όχι οι γονείς τους) να κάνουν συνειδητές επιλογές, και το δεύτερο επιτρέποντας στα δημόσια Πανεπιστήμια να αναπτύξουν προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα για την προσέλκυση αλλοδαπών φοιτητών.

Προσωπικά λοιπόν, καταλήγω μάλλον αβίαστα στο συμπέρασμα, ότι δεν χρειαζόμαστε ιδιωτικά Πανεπιστήμια.

Είναι δυνατόν όμως, σε μια ελεύθερη οικονομία να απαγορεύουμε την ίδρυση ιδιωτικών Πανεπιστημίων, ΤΕΙ, επαγγελματικών σχολών; Φυσικά και όχι.

Η ίδρυση ιδιωτικών Πανεπιστημίων, ΤΕΙ, Σχολών πρέπει να επιτρέπεται. Αλλά, πρέπει να υπάρξουν και κανόνες και προαπαιτούμενα. Μερικά από αυτά;


  1. Η πραγματική αυτονόμηση των δημοσίων ΑΕΙ, ώστε να μπορούν να ανταγωνιστούν τα ιδιωτικά σε όλους τους τομείς με ίσους όρους.
  2. Η ενίσχυση της ΑΔΙΠ και η σαφής αξιολόγηση, πιστοποίηση και κατάταξη των διαφόρων ιδρυμάτων, δημόσιων και ιδιωτικών.
  3. Η ρητή απαγόρευση της συμμετοχής διδασκόντων στα δημόσια ΑΕΙ στα ιδιωτικά.
  4. Ο έλεγχος του φαινομένου του "δανεισμού" του ονόματος διάσημων και παραγωγικών ερευνητών σε ιδιωτικά ΑΕΙ, ώστε να φαίνεται ότι κάνουν έρευνα που δεν κάνουν και να καταλαμβάνουν υψηλές θέσεις στις κατατάξεις.
  5. Η δημιουργία οικονομικών κανόνων χωρίς την κωμωδία των "αφιλοκερδών". Ας πάψουμε αφενός να "ποινικοποιούμε" το κέρδος, αλλά ας πάψουμε να είμαστε αφελείς. Σε ένα αφιλοκερδές ίδρυμα, εύκολα δίνεις έναν εξωπραγματικό μισθό σε μι εταιρία συμβούλων και τα εισπράττεις νόμιμα από αλλού. Ο ιδιωτικός τομέας βρίσκεται για να προάγει το κέρδος, και ας το δεχτούμε επιτέλους.
Ο κατάλογος αυτός είναι φυσικά ελλιπής. Πριν κλείσω θα σας αφήσω με κάποια στοιχεία και μια σκέψη.

Στην Ολλανδία η ίδρυση και λειτουργία ιδιωτικών Πανεπιστημίων είναι ελεύθερη, εδώ και δεκαετίες. Η Ολλανδία έχει 15 δημόσια Πανεπιστήμια: τα 13 βρίσκονται σχεδόν σε όλες τις λίστες στο τοπ-1000, και 5-6 από αυτά είναι συχνά στο τοπ-100. Η Ολλανδία έχει επίσης και 5 ιδιωτικά Πανεπιστήμια: 4 εκκλησιαστικά και ένα εξαιρετικό οικονομικό πανεπιστήμιο. Το πιο σημαντικό όμως για την Ολλανδική οικονομία είναι ότι η Ολλανδία έχει επίσης δεκάδες ΤΕΙ, τόσο δημόσια όσο και ιδιωτικά που παρέχουν εξαιρετικό επίπεδο σπουδών και εκπαιδεύουν άρτιους επαγγελματίες σε σύνδεση με την αγορά, αλλά δεν κάνουν έρευνα, δεν δίνουν μεταπτυχιακά, και κατά συνέπεια  κανένα από αυτά δεν βρίσκεται σε καλή θέση σε καμία κατάταξη (διότι οι παγκόσμιες κατατάξεις τα θεωρούν ΑΕΙ, και δεν κάνουν τον διαχωρισμό ΤΕΙ και Πανεπιστημίων ...).

Για όλα αυτά, αποφάσισε η αγορά ... και στην Ελλάδα μπορούμε φυσικά να αφήσουμε την αγορά  να αποφασίσει ... με τις παράπλευρες απώλειες χρημάτων αφελών γονιών σπουδαστών, τα παράπλευρα κέρδη αετονύχηδων, και άλλα ... οπότε πριν κάνουμε το πείραμα,  σκεφτείτε το λοιπόν και εσείς: χρειαζόμαστε ιδιωτικά Πανεπιστήμια; 

Για να απαντήσετε θα σας συμβούλευα να σκεφτείτε όπως και στην επιστήμη όταν έχουμε μια νέα ανακάλυψη:

- Είναι σωστό;
- Είναι σημαντικό;
- Ποιος νοιάζεται;