Κυριακή, 11 Φεβρουαρίου 2018

Catch-22, Αριστεία, και η κρυφή γοητεία της Μέσης Τιμής


Το catch-22 (θα μπορούσε να μεταγραφεί ως "παγίδα-22") το εισήγαγε ο Joseph Heller στο ομώνυμο μυθιστόρημα του το 1961 (κυκλοφορεί και στα Ελληνικά σε διάφορες εκδόσεις), για να περιγράψει μια παράδοξη κατάσταση από την οποία δεν μπορείς να ξεφύγεις εξαιτίας αντιφατικών κανόνων.

Στο βιβλίο το πρωτολέει ο Γιατρός (Doc Daneeka) που επικαλείται το «Catch 22» για να εξηγήσει γιατί κάθε πιλότος που ζητά να χαρακτηριστεί τρελός ελπίζοντας να μην του επιτρέπεται να πετάξει και έτσι να ξεφύγει από επικίνδυνες αποστολές, είναι προφανώς λογικός για να ζητάει να χαρακτηριστεί τρελός ώστε να μην πετάει στις σχεδόν αυτοκτονικές αποστολές.

 "... ήταν τρελός και δεν έπρεπε να πετάει. Το μόνο που έπρεπε να κάνει ήταν να το ζητήσει. Αλλά μόλις το ζήταγε, δεν θα ήταν πλέον τρελός και θα έπρεπε να πετάξει σε περισσότερες αποστολές. Θα ήταν τρελός για να πετάξει σε περισσότερες αποστολές και λογικός αν δεν το έκανε, αλλά αν ήταν λογικός έπρεπε να πετάξει. Αλλά θα ήταν τρελός για να πετάξει, οπότε εφόσον ήταν τρελός δεν θα χρειαζόταν να πετάξει. Εφόσον όμως δεν ήθελε να πετάξει σε άλλες αποστολές, ήταν υγιής και έπρεπε."

Η Αριστεία στην Ελλάδα έχει πέσει θύμα ενός ιδιότυπου Catch-22.

Βομβαρδιζόμαστε από δύο αλληλοσυγκρουόμενα σενάρια:

Στο πρώτο σενάριο, τα Ελληνικά Πανεπιστήμια βγάζουν άριστους επιστήμονες, οι οποίοι στην συνέχεια φεύγουν στο εξωτερικό, σε ανεπτυγμένα κράτη, όπου και διαπρέπουν.

Στο δεύτερο σενάριο, τα Ελληνικά Πανεπιστήμια είναι άνδρα μετριότητας, διαπλοκής, ανομίας.

Είναι δυνατόν να ισχύουν και τα δύο ταυτόχρονα;

Ναι, είναι.

Τα Ελληνικά Πανεπιστήμια είναι άνδρα μετριότητας, διαπλοκής, ανομίας, αλλά έχουν κάποιους καλούς καθηγητές και κάποια καλά εργαστήρια, τα οποία συμβάλουν στην ανάδειξη των καλύτερων φοιτητών, των αρίστων. Αυτοί οι "άριστοι" είναι που όταν βρεθούν στο εξωτερικό, σε οργανωμένα κράτη και κορυφαία Πανεπιστήμια, διαπρέπουν.

Άρα, γιατί να αλλάξουμε κάτι στα Πανεπιστήμια; Μια χαρά λειτουργεί το σύστημα.

Λάθος.

Το πρόβλημα της Ελληνικής Εκπαίδευσης - και όχι μόνον της Ανώτατης - δεν είναι έλλειμμα Αριστείας. Είναι η χαμηλή μέση τιμή, το τραγικά μέτριο επίπεδο των πολλών, "έλλειμμα μετριότητας" θα μπορούσε να το πει κανείς.

Ας δούμε το παρακάτω γράφημα. Τα στοιχεία είναι από την φαντασία μου φυσικά, και όχι πραγματικά. Στο άξονα των Χ, έχω τις δύο χώρες, την Ελλάδα από την οποία κατάγομαι, και την Ολλανδία στην οποία εργάζομαι. Στο άξονα των Υ έχω την "αριστεία". Το πόσο καλός είναι κάποιος στην δουλειά του, στην τέχνη του, στην επιστήμη του. Κάθε κύκλος είναι ένα άτομο. Ψηλά, σημαίνει ότι είναι εξαιρετικός. Χαμηλά ότι είναι άχρηστος. Μπλε για την Ελλάδα, πορτοκαλί για την Ολλανδία.

Στην Ελλάδα έχουμε πολλούς άριστους. Κατά πάσα πιθανότητα, ακόμα και περισσότερους από την Ολλανδία. Η διαφορά ανάμεσα στις δύο χώρες, για μένα, είναι ότι οι μέτριοι  φοιτητές, οι μέτριοι  μαθητές, οι μέτριοι  δημοσιογράφοι, οι μέτριοι  γιατροί, οι μέτριοι  υπάλληλοι, οι μέτριοι  επιχειρηματίες, είναι σε πολύ χαμηλό επίπεδο στην Ελλάδα. Οι μέτριοι  φοιτητές, οι μέτριοι  μαθητές, οι μέτριοι  δημοσιογράφοι, οι μέτριοι  γιατροί, οι μέτριοι  υπάλληλοι, οι μέτριοι  επιχειρηματίες, υπάρχουν και στην Ολλανδία, αλλά οι περισσότεροι είναι αρκετά ως πολύ καλύτεροι.

Και αυτό οφείλεται στο Εκπαιδευτικό μας σύστημα. Ένα βιβλίο. Ένα σύγγραμμα. Μια ύλη. Ένας μαθησιακό σύστημα. Καμιά προσαρμογή για να ανακαλύψουμε τα ταλέντα του μαθητή που δεν του αρέσουν τα μαθηματικά, που δεν τα πάει καλά με την γλώσσα. Δεν ακούω κανέναν να φωνάζει να τραβήξουμε τους κακούς να γίνουν μέτριοι, και τους μέτριους να γίνουν καλοί. Ακούω για τους άριστους. Και κουράστηκα. Δεν είναι όλοι άριστοι, και ούτε θα γίνουν. Ο πολύς κόσμος θα είναι στον μέσο όρο. Και αυτό είναι η μεγάλη πρόκληση του Εκπαιδευτικού μας συστήματος: να βελτιώσουμε τον μέσο όρο.